سر شام، ناگهان می‌پرسد: «چرا بعضی آدم‌ها این‌همه دارند و بعضی‌ها هیچی؟ این عادلانه است؟» سؤالی که چند ماه پیش از او بعید بود.

والد کمی غافلگیر می‌شود؛ این دیگر همان کودکی نیست که فقط درباره‌ی بازی و کارتون سؤال می‌کرد. چند روز بعد، سؤال مشابهی درباره‌ی «چرا باید همیشه راست گفت، حتی اگر به ضررمان باشد؟» هم مطرح می‌کند.

این سؤال‌ها، برخلاف کنجکاوی‌های قبلی‌اش، اغلب پاسخ سریع و ساده را قانع‌کننده نمی‌دانند؛ او واقعاً منتظر یک گفت‌وگوی جدی‌تر است.

در آستانه‌ی نوجوانی، توانایی تفکر انتزاعی -فکرکردن درباره‌ی مفاهیمی که مستقیماً قابل‌لمس نیستند، مثل عدالت، حقیقت، یا معنای زندگی- برای اولین‌بار به‌طور جدی شکل می‌گیرد.

این سؤال‌های به‌ظاهر فلسفی، در واقع نشانه‌ی این هستند که ذهن او از دنیای عینی و ملموس، به‌سمت دنیای مفاهیم انتزاعی‌تر حرکت کرده است.

طبق نظریه‌های رشد شناختی، حدود ده تا دوازده‌سالگی، کودک وارد مرحله‌ای می‌شود که می‌تواند فرضیه‌سازی کند، چند دیدگاه متفاوت را هم‌زمان در نظر بگیرد، و درباره‌ی مفاهیم کاملاً انتزاعی (نه فقط چیزهای قابل‌مشاهده) استدلال کند.

پرسش‌هایی درباره‌ی عدالت، حقیقت، یا معنای درست‌وغلط، دقیقاً محصول همین توانایی تازه هستند؛ کودک اکنون می‌تواند دنیا را نه‌فقط آن‌طور که هست، بلکه آن‌طور که «می‌توانست باشد» یا «باید باشد» هم تصور کند.

وقتی این پرسش‌ها با بی‌اهمیتی یا پاسخ‌های سرسری روبه‌رو شوند، فرصتی برای تمرین این مهارت تازه از دست می‌رود؛ درحالی‌که همراهی در این پرسش‌ها، به رشد قضاوت اخلاقی و تفکر نقادانه‌ی او کمک می‌کند.

این مرحله، همچنین پایه‌ای است برای شکل‌گیری ارزش‌های اخلاقی مستقل‌تر در سال‌های بعد؛ کودکی که در این سن یاد بگیرد با استدلال، نه فقط با پذیرش دستور، به یک نتیجه‌ی اخلاقی برسد، معمولاً در نوجوانی هم توانایی بیشتری برای تفکر مستقل درباره‌ی درست و غلط پیدا می‌کند.

به‌جای بستن سؤال با یک جمله‌ی کوتاه، می‌توان آن را به یک گفت‌وگوی دوطرفه تبدیل کرد؛ حتی اگر پاسخ قطعی و نهایی وجود نداشته باشد.

نشان‌دادن اینکه بزرگسالان هم گاهی جواب قطعی ندارند اما همچنان به این سؤالات فکر می‌کنند، به او یاد می‌دهد که تفکر عمیق، مهم‌تر از رسیدن سریع به یک جواب است.

سؤال از عدالت و مفاهیم بزرگ، کنجکاوی بی‌مورد نیست؛ نشانه‌ی یک جهش واقعی در تفکر اوست.

همراهی در این پرسش‌ها، به‌جای بستن سریع آن‌ها، پایه‌ی تفکر نقادانه‌ی او در سال‌های آینده را می‌سازد.