هم‌سن‌وسال‌هایش جمله‌های کوتاه می‌سازند؛ او هنوز بیشتر با اشاره و چند کلمه‌ی پراکنده ارتباط برقرار می‌کند. والد بین این فکر که «هر کودکی مسیر خودش را دارد» و نگرانی از عقب‌ماندگی واقعی، مردد است.

با این‌حال، وقتی چیزی می‌خواهد، همیشه راهی برای رساندن منظورش پیدا می‌کند؛ با اشاره، با کشیدن دست والد به‌سمت چیزی، یا با صداهای غیرکلامی معنادار.

چند هفته‌ی گذشته را که مرور می‌کنند، متوجه می‌شوند تعداد کلماتش، هرچند کم، کمی بیشتر از قبل شده.

سرعت رشد زبان، در کودکان مختلف، حتی بدون هیچ مشکل خاصی، تفاوت قابل‌توجهی دارد؛ برخی زودتر و برخی دیرتر به نقاط عطف زبانی می‌رسند.

با این‌حال، برخی نشانه‌های همراه (مثل عدم استفاده از اشاره برای ارتباط، یا عدم پیشرفت تدریجی در طول زمان) می‌توانند نشان‌دهنده‌ی نیاز به بررسی دقیق‌تر باشند.

متخصصان گفتار و زبان، به‌جای تکیه بر یک نشانه‌ی مجزا، به مجموعه‌ای از عوامل نگاه می‌کنند: آیا کودک از ارتباط غیرکلامی (اشاره، تماس چشمی، اشتراک توجه) به‌خوبی استفاده می‌کند؟ آیا در طول چند ماه، حتی با سرعت کم، پیشرفت مشاهده می‌شود؟ آیا او زبان را می‌فهمد حتی اگر نمی‌تواند کامل صحبت کند؟

کودکی که ارتباط غیرکلامی قوی دارد و به‌تدریج، هرچند آهسته، پیشرفت می‌کند، بیشتر در محدوده‌ی «دیرگویی طبیعی» قرار می‌گیرد که اغلب خودبه‌خود جبران می‌شود.

کودکی که ارتباط غیرکلامی محدودی هم دارد، یا پیشرفتش برای مدت طولانی متوقف مانده، نیازمند ارزیابی تخصصی زودهنگام است؛ چون مداخله‌ی زودهنگام در این حوزه، معمولاً تأثیر بسیار بیشتری نسبت به مداخله‌ی دیرهنگام دارد.

لازم به یادآوری است که این ارزیابی، حتی وقتی نتیجه‌اش اطمینان‌بخش باشد (یعنی نشان دهد نیازی به مداخله نیست)، خودش ارزشمند است؛ چون نگرانی مبهم و طولانی‌مدت خانواده را با یک پاسخ روشن جایگزین می‌کند.

اگر نگرانی پایدار است، مراجعه به متخصص گفتار و زبان، حتی برای یک ارزیابی اطمینان‌بخش، بهتر از انتظار طولانی‌مدت است؛ این ارزیابی، هزینه‌ای ندارد جز آرامش خاطر یا برنامه‌ریزی زودهنگام.

در کنار آن، افزایش تعامل کلامی روزمره (خواندن کتاب، توصیف فعالیت‌های روزمره با کلمات ساده) همیشه مفید است، فارغ از نتیجه‌ی ارزیابی.

تفاوت میان دیرگویی طبیعی و نیاز به کمک تخصصی، در جزئیات الگوی ارتباطی کودک نهفته است، نه در یک نشانه‌ی ساده.

ارزیابی زودهنگام، در صورت نگرانی پایدار، بهترین سرمایه‌گذاری برای آینده‌ی زبانی اوست.